170 godina od rođenja Stevana Sremca

Stevan Sremac bio je jedan od najpoznatijih i najomiljenijih srpskih pisaca realizma, pripovedač, humorista i hroničar svog vremena. Rođen je 11. novembra 1855. godine u Senti. Kao dete ostao je bez roditelja, pa ga je odgajio ujak Jovan Đorđević, poznat književnik i autor teksta srpske himne Bože pravde, osnivač i prvi upravnik Narodnog pozorišta u Beogradu. U Beogradu je završio gimnaziju i studije istorije na Velikoj školi, a zatim radio kao profesor u Pirotu, Nišu i Beogradu. Tokom oslobodilačkih ratova 1876–1878. bio je dobrovoljac i pokazao snažan patriotski duh.

Književno se oglasio nešto kasnije, ali je za kratko vreme postao jedan od najčitanijih autora svoga doba. Njegove priče i romani puni su živopisnih dijaloga, humora i topline, a kroz jednostavne likove prikazuje duh naroda, ironiju svakodnevice i promene u društvu. Sremac je u svojim delima često spajao vojvođansku smirenost sa temperamentom juga, stvarajući jedinstvenu sliku Srbije na prelazu iz XIX u XX vek.

Najpoznatija dela Stevana Sremca su Ivkova slava, Pop Ćira i pop Spira i Zona Zamfirova. Ivkova slava donosi prikaz veselja i običaja u niškoj varoši, Pop Ćira i pop Spira duhovitu priču o seoskim popovima i njihovim sukobima, dok je Zona Zamfirova najpoznatiji ljubavni roman o bogatoj devojci i zanatliji iz Niša. Među poznatim pripovetkama izdvajaju se Božićna pečenica, Limunacija na selu i Junak dana, u kojima se prepoznaje njegov smisao za humor i realan prikaz naravi i mentaliteta običnog čoveka.

Sremac je više od decenije proveo u Nišu, gradu koji je ostavio dubok trag u njegovom stvaralaštvu. Beležio je svakodnevne razgovore, izraze i običaje Nišlija i pretočio ih u književne junake koji su postali deo nacionalne kulture. Zvali su ga pisac sa beležnicom, jer je uvek zapisivao zanimljive situacije i replike iz života običnih ljudi. U njegovim delima oseća se toplina prema malom čoveku, ali i blaga ironija prema lažnim uglednicima i samoproglašenim prosvetiteljima.

Bio je poznat po duhovitosti i boemskom duhu, čest gost beogradskih kafana Kolarac, Ruski car i Tri šešira. Nikada se nije ženio, ali je za sobom ostavio bogato književno nasleđe koje i danas ima posebno mesto u srpskoj kulturi. Preminuo je 25. avgusta 1906. godine u Sokobanji, gde je boravio radi lečenja, a sahranjen je na Novom groblju u Beogradu.

Grad Niš je 2004. godine ustanovio književnu nagradu koja nosi njegovo ime i dodeljuje se za najbolji roman ili zbirku priča na srpskom jeziku. I više od jednog veka posle njegove smrti, Sremčevi junaci i duh južne varoši žive u pričama koje su i dalje čitane, izvođene i voljene, kao dokaz da istinski humor i topla ljudska priča nikada ne zastarevaju.